Кластерлер жөнүндө жалпы маалымат

Кластер деген эмне

Кластердик теориянын негиздөөчүсү Майкл Портердин айтымында, кластерлер – бул географиялык белгиси боюнча топтошкон, өз ара байланыштагы компаниялардын, адистешилген сатуучулардын, кызмат көрсөтүүчүлөрдүн, чектеш тармактардагы фирмалардын, о.э. алардын иштери мене байланышкан уюмдардын (мисалы, университеттердин, стандартташтыруу боюнча агенттиктердин, соода бирикмелеринин) белгилүү бир тармактардагы, атаандаш, бирок ошол эле учурда биргелешип иш алып баруучу топтору.

Азыркы учурда кластердин көп сандагы башка аныктамалары бар. Биздин пикирибизде, эң кенен аныктама төмөнкү: «Кластерлер – ишканалар менен жеке ишкерлердин, товарлар менен кызматтарды адистешилген сатуучулардын, түрдүү туташ иш-аракеттерин жүргүзчү фирмалардын топтому, алар өз ара байланышкан, географиялык жактан бир жайгашкан, үстөк наркты түзүү процессинде функционалдык көз каранды, өз ара келишимдик мамилелер менен байланышкан жана аталган топтомдун алкагында өз өндүрүшүнүн натыйжалуулугу өсүшүн камсыз кылууга умтулушат жана жалпы өнүгүү максатына ээ».

Кластердин башкы артыкчылыктары

Ишканалар кластерге кайсы бир артыкчылыкка, кирешеге жетүү үчүн киришет. Натыйжалуу иштөөчү кластерлерге катышуучулардын башкы пайдалары төмөнкүлөр.

Кластерге катышуучулардын өндүрүштүк чыгымдарынын төмөндөшү. Бул кластердин катышуучуларынын, товарлар менен кызматтарды адистешип сатуучулардын, туташ иш чөйрөсүндөгү фирмалардын, о.э. илимий жана инновациялык уюмдардын ортосундагы узак мөөнөттүү келишимдерди натыйжалуу ишке ашыруунун эсебинен жетишилет. Мындай келишимдер катышуучулардын да, бүтүндөй кластердин да өндүрүш иштеринин туруктуулугун камсыз кылат.

Чыгымдарды төмөндөтүүгө бир катар жалпы функцияларды борборлоштуруп аткаруу, колдонулчу технологиялар менен кызмат тутумдарын оптималдаштыруу да түрткү берет. Бул технологиялар боюнча шайкештикке жетишүүгө, инновацияларды киргизүүгө, кластердин катышуучуларынын квалификациясы жогорулашына жетишүүгө мүмкүндүк берет.

Жалпы маалымат-аналитикалык тутумду кластердин ичине киргизүү катышуучулардын ортосунда маалымат алмашууну тездетүүгө мүмкүндүк берет, кластердик менеджментти, кластердин өзөгүн, о.э. башкы өнөктөштөрдү, атап айтканда, каржы-насыялык мекемелерди зарыл маалымат менен камсыз кылат.

Акырында, кластердин катышуучуларынын аймактык топтолуусу унаа-жол логистикасына чыгымды үнөмдөөгө мүмкүндүк берет.

Кластердин атаандаштык артыкчылыктарын камсыз кылуу. Кластер башкы өндүрүмүн чыгаруунун аралыктык баскычтарында катышуучулардын товарлары менен кызматтарынын сапатын жогорулатуу жана бааларын түзүүнү оптималдаштыруу жагынан макулдашылган чечимдерди кабыл ала алат.

Кластерлер өз өнүгүүсүнүн узак мөөнөттүү стратегиясын кабыл алып, анын алкагында атаандаштык жөндөмүн, инновациялуулугун жогорулатуу боюнча, кластердин ичинде заманбап өндүрүш кубаттуулуктары менен технологияларды киргизүү боюнча, кластердин катышуучуларынын квалификациясын жогорулатуу боюнча жөндөштүрүлгөн иш-аракеттер жасалат.

Кластердик менеджменттин болушу сырткы жана ички кластердин байланыштарды жакшыртуу боюнча, анын ичинде тизмектин катышуучуларынын мүмкүнчүлүктөрүнүн тең салмактуулугуна, өндүрүш тизмегинин үзгүлтүксүздүгүнө багытталып макулдашылган чараларды көрүүгө мүмкүндүк берет. Бул бүтүндөй кластердин өндүрүмдүүлүгү өсүшүнө түткү берет.

Сырткы жана ички рыноктордо кластердин ролунун кеңейиши, бул кластерди өнүктүрүү саясатынын бир бөлүгү болуп эсептелип, кластердин катышуучуларынын экспорттук дараметин жогорулатуунну, маркетингди күчтөндүрүүнүн, кластердин аброюн жергиликтүү жана эл аралык деңгээлде жогорулатуунун, кластерди алдыга жылдыруунун, PR менен жарнаманы күчөтүүнүн эсебинен ишке ашырылат. Бул кластердин катышуучуларына жалпы инфраструктураны түзүп жана тейлөө боюнча, рыноктун үлушүн көбөйтүү боюнча тиги же бул иш-чараларга жалпы каржылык салымдын эсебинен иш жүргүзүүдөгү тобокелчиликтерди кыскартууга жана пайданы жогорулатууга, б.а. синергиялык таасирди күчөтүүгө мүмкүндүк берет (жалпы натыйжа өз алдынча натыйжалардын жалпы суммасынан ашык болот).

Кызматташуу үчүн ар тараптуу байланыштарды бекемдөө. Бул кластердин ичинде катышуучулардын, аталган кластердин звенолорунун ортосунда, аймактагы жана чет өлкөдөгү башка кластерлер менен өз ара байланыштарын жана корпоративдик байланыштарын көбөйтүүнү, о.э. кесиптик окуу жайлар, илимий-изилдөө институттар жана өнүктүрүү борборлору ж.б. менен кызматташуунун жогорулашын камсыз кылат.